AİHM & ABAD Emsal Kararları

Sistemik eksiklikler halinde transferin durdurulması zorunluluğu

ABAD, sorumlu üye devletin sığınma prosedüründe ve kabul koşullarında sistemik eksiklikler bulunması ve bunun AB Temel Haklar Şartı md. 4 kapsamında insanlık dışı muamele riski oluşturması halinde transferin yapılamayacağına hükmetti. Dublin II'nin karşılıklı güven ilkesinin mutlak olmadığını netleştirdi.

Ciddi sağlık durumunda transferin insanlık dışı muamele oluşturması

Sorumlu devlette sistemik eksiklik olmasa dahi, transferin başvurucunun sağlığında ciddi ve geri dönüşü olmayan bir kötüleşmeye yol açacağı somut riski bulunuyorsa, transferin ABTHŞ md. 4 uyarınca yapılamayacağı belirlendi. Ulusal makamlar bu riski değerlendirmek ve ortadan kaldırmak için tedbirler almakla yükümlüdür.

Uluslararası koruma statüsü alanlar için 'ciddi yoksunluk' testi

Sorumlu üye devlette uluslararası koruma verilmiş kişinin, kendi iradesinden bağımsız olarak 'aşırı maddi yoksunluk' (extreme material poverty) durumuna düşme riski varsa ve bu en temel ihtiyaçları (beslenme, barınma, yıkanma) karşılayamaz hâle getiriyorsa, transfer ABTHŞ md. 4'e aykırıdır.

Başka üye devlette koruma verilmiş kişilerin başvurularının kabul edilemezliği

Başka bir üye devletten ikincil koruma almış kişilerin sonraki başvurularının kabul edilemez sayılabileceği, ancak koruma alınan devletteki yaşam koşulları ABTHŞ md. 4'ün eşiğini aşıyorsa bu kabul edilemezlik kararının verilemeyeceği hükme bağlandı.

Sorumluluk kriterlerinin yanlış uygulanmasına karşı etkili başvuru hakkı

Dublin III md. 27 uyarınca sığınmacının, sorumluluk kriterlerinin (özellikle Bölüm III) yanlış uygulanmasına dayanarak transfer kararına karşı etkili başvuru hakkına sahip olduğu belirlendi. Bu, karşılıklı devletlerarası bir mesele değil, bireysel bir haktır.

Take charge sürelerinin aşılması ve etkili başvuru

Dublin III md. 21(1)'deki 3 aylık take charge talebi süresinin aşılması halinde sorumluluğun talep eden devlete geçtiği ve bu ihlalin başvurucu tarafından itirazda ileri sürülebileceği kararlaştırıldı.

6 aylık transfer süresinin aşılması ile sorumluluğun geçmesi

Md. 29(2) uyarınca 6 aylık transfer süresi içinde transfer gerçekleşmezse sorumluluğun otomatik olarak talep eden devlete geçtiği ve başvurucunun bu ihlali yargı önünde ileri sürebileceği belirlendi.

Kaçak sayılma ve 18 aya uzatma

Başvurucunun 'kaçak' (absconded) sayılabilmesi ve transfer süresinin 18 aya uzatılabilmesi için makamların onu bilgilendirmiş olması ve bu durumun objektif olarak kanıtlanması gerektiği belirtildi.

Kabul koşullarının geri çekilmesinin sınırları

Refakatsiz küçük dahil başvuruculara yönelik maddi kabul koşullarının tamamen geri çekilmesinin, en temel ihtiyaçları karşılayamayacak hâle getiriyorsa Kabul Koşulları Direktifi ile ABTHŞ md. 1'e aykırı olduğu kararlaştırıldı.

Başvurunun geri çekilmesinin sorumluluk üzerindeki etkisi

Sığınmacının başvurusunu resmi olarak geri çekmesi durumunda Dublin sorumluluğunun sona ereceği ve sonraki başvuruların yeniden değerlendirilmesi gerektiği kararlaştırıldı.

Askıya alma etkisi ve 6 aylık sürenin başlangıcı

Transfer kararına karşı askıya alıcı etkili başvuru yapılmışsa, 6 aylık transfer süresinin mahkemenin nihai kararından itibaren başladığı belirlendi. Bu, itiraz süreçlerinde başvurucunun süreyi kaybetmemesini güvence altına alır.

İtiraz sınırlarının Ghezelbash ile aşılması

Dublin II döneminde itiraz sınırlarını dar yorumlayan bu karar, sonradan Ghezelbash (C-63/15) ve Karim (C-155/15) ile Dublin III kapsamında etkin biçimde aşılmıştır; bugün başvurucular sorumluluk kriterlerine dayanarak itiraz edebilir.

Üç aylık ülke dışına çıkış kuralına itiraz hakkı

Md. 19(2) kapsamındaki 3 aydan uzun süre AB dışında kalma kuralının uygulanmasında yapılan hataya karşı başvurucunun itiraz hakkı olduğu belirtildi.

Gözaltının kanuni dayanağı ve 'kaçma riski' tanımı

Dublin kapsamında gözaltına alma için 'ciddi kaçma riski' kriterlerinin ulusal kanunda objektif olarak tanımlanmış olması şart koşuldu; idari uygulama yeterli değildir.

Koruma alınan ülkedeki koşulların yeniden değerlendirilmesi

Başka bir üye devlette koruma statüsü alındıktan sonra bile, o devletteki yaşam koşulları ABTHŞ md. 4 eşiğini aşıyorsa yeni başvurunun kabul edilemez sayılamayacağı teyit edildi.

Yunanistan'a transferin AİHS 3. Madde ihlali oluşturması

Büyük Daire, Belçika'nın başvurucuyu Dublin çerçevesinde Yunanistan'a iade etmesinin, Yunanistan'daki sığınma sistemindeki sistemik eksiklikler ve insanlık dışı gözaltı koşulları nedeniyle AİHS md. 3 ve md. 13'ün ihlali olduğuna karar verdi. Sorumlu devletin varsayımsal güvenli kabulünün çürütülebilir olduğu ilkesini kurdu.

Aile ve çocuklar için bireysel güvence şartı (İtalya)

Büyük Daire, çocuklu ailelerin İtalya'ya Dublin transferinden önce, transfer eden devletin sorumlu devletten çocukların yaşına uygun ve aile birliğini koruyan kabul koşullarına ilişkin bireysel güvence (individual assurances) alması gerektiğini kararlaştırdı.

Macaristan transit bölge koşullarında md. 3 riski

Macaristan'daki transit bölge uygulamaları ve gözaltı koşulları nedeniyle transferlerin AİHS md. 3 kapsamında bireysel değerlendirme gerektirdiği içtihadı pekişti.

İtalya'ya transferde bireysel risk değerlendirmesi

İtalya'daki kabul koşullarının tek başına sistemik eksiklik oluşturmadığı, ancak savunmasız kişiler için bireysel değerlendirme gerektiği kararlaştırıldı; Tarakhel öncesi dönemin önemli kararı.

Sınırda toplu geri gönderme yasağı ve etkili başvuru

İtalya'nın Adriyatik limanlarından Yunanistan'a bireysel değerlendirme yapmaksızın gerçekleştirdiği geri gönderme uygulamalarının AİHS md. 3, md. 13 ve 4 No.lu Protokol md. 4'ü ihlal ettiği belirlendi.

Güvenli üçüncü ülke değerlendirmesi ve prosedürel yükümlülükler

Büyük Daire, üye devletin başvurucuyu 'güvenli üçüncü ülkeye' gönderirken orada zincirleme geri gönderme (refoulement) riski olup olmadığını ciddi ve bağımsız biçimde değerlendirme yükümlülüğü altında olduğuna hükmetti.