Almanya'da Kilise Sığınması Prosedürü

Almanya'da kilise sığınması, özellikle Dublin III Tüzüğü kapsamında sınır dışı edilme tehdidi altındaki sığınmacılar için tarihsel olarak önemli bir koruma mekanizması olmuştur. Bu rehber makale, Dublin III Tüzüğü'nün kilise sığınması prosedürü üzerindeki etkilerini ve bu sürecin Almanya'daki işleyişini yasal dayanakları ve yargı kararları ışığında inceleyecektir.

Kilise Sığınması ve Hukuki Temeli

Kilise sığınması (Kirchenasyl), bir kişinin, özellikle de sınır dışı edilme veya başka bir ülkeye transfer edilme riski taşıyan bir sığınmacının, kilise binaları veya mülkleri içinde geçici olarak korunması uygulamasıdır. Almanya'da kilise sığınması, yasal olarak tanımlanmış bir "hak" olmaktan ziyade, kiliselerin insani bir eylemi ve vicdani bir direniş biçimi olarak ortaya çıkmıştır. Temelinde, insan haklarına saygı, hristiyan değerleri ve devletin kararlarının potansiyel adaletsizliklerine karşı ahlaki bir duruş yatar.

Almanya'da kilise sığınması, Devlet ile Kiliseler arasındaki ilişkiyi düzenleyen Anayasa'nın (Grundgesetz) 140. maddesi ve Weimar Anayasası'nın 137. maddesi uyarınca kiliselerin özerkliği ilkesine dayanır. Bu özerklik, kiliselerin kendi iç işlerini düzenleme ve insani yardım faaliyetleri yürütme yetkisini kapsar. Ancak bu, devletin yargı yetkisinin kilise mülkü içinde tamamen askıya alındığı anlamına gelmez. Kilise sığınması, genellikle yerel makamlarla, özellikle Federal Göç ve Mülteciler Dairesi (BAMF) ve Federal Polis ile gayri resmi bir anlayış ve diyalog çerçevesinde yürütülür.

Dublin III Tüzüğü’nün Genel Çerçevesi (AB 604/2013)

Dublin III Tüzüğü (AB 604/2013), sığınma başvurularının incelenmesinden sorumlu Üye Devleti belirleyen kriterleri ve usulleri düzenler. Temel amaç, sığınma başvurularının yalnızca bir Üye Devlet tarafından incelenmesini sağlayarak "sığınma turizmi" olarak adlandırılan durumu önlemek ve sığınmacıların birden fazla ülkede başvuru yapmasını engellemektir. Bu tüzük, özellikle "ilk giriş" ülkesi ilkesini vurgular; yani bir sığınmacı AB'ye ilk hangi ülkeden giriş yaptıysa, genellikle o ülke sığınma başvurusunu incelemekle yükümlüdür.

Dublin III Tüzüğü'nün temel maddeleri şunlardır:

• Madde 3: Üye Devletlerin sığınma başvurularını inceleme sorumluluğu ilkesi ve insani gerekçelerle başka bir Üye Devletin sığınmacının sorumluluğunu üstlenebileceği "egemenlik maddesi" (sovereignty clause).
• Madde 7-15: Sorumlu Üye Devleti belirleyen hiyerarşik kriterler (örneğin, reşit olmayan yakın aile üyeleri, vize veya oturma izni veren devlet, yasadışı giriş yapılan devlet).
• Madde 17: Egemenlik maddesi (sovereignty clause), bir Üye Devletin herhangi bir Dublin kriterine bakmaksızın bir sığınma başvurusunu inceleme kararı alabileceğini belirtir. Bu madde, kilise sığınması bağlamında önemli bir esneklik aracı olarak görülür.
• Madde 29: Dublin transferi için son tarihler. Bir Üye Devlet, sığınmacının transferini talep ettiği Üye Devlet tarafından kabul edilmesinden itibaren altı ay içinde transferi gerçekleştirmelidir. Bu süre, temyizlerin veya kaçışların olması durumunda uzayabilir. Transferin engellenmesi halinde süre 18 aya, sığınmacının kaçması durumunda 18 aya, gözaltına alınması durumunda ise 3 aya kadar uzayabilir.

Dublin transferi kararı verildiğinde, sığınmacının başka bir Üye Devlete gönderilmesi hedeflenir. Almanya'da kilise sığınması arayan Dublin vakaları genellikle bu transferin durdurulmasını veya sığınma başvurusunun Almanya'da incelenmesini sağlamayı amaçlar.

Kilise Sığınması ve Dublin III: Temel Çatışma ve Amaç

Kilise sığınması, sığınma başvurularının Dublin III Tüzüğü kapsamında başka bir Üye Devlete transfer edilme kararına karşı bir direniş mekanizması olarak ortaya çıkar. Bu direnişin temelinde, genellikle sığınmacının transfer edileceği ülkede sığınma koşullarının yetersizliği, insan hakları ihlalleri riski veya özel bir durumun (örneğin, sağlık sorunları, savunmasızlık) Almanya'da daha iyi ele alınacağı inancı yatar.

Kilise sığınmasının ana hedefi, Dublin transferi için belirlenen yasal süreyi (genellikle 6 ay) aşmaktır. Dublin III Tüzüğü'nün Madde 29(2) uyarınca, transfer kararı, kabul eden Üye Devletten gelen bir yanıtın veya itirazın olmaması durumunda 6 ay içinde uygulanmazsa, başvuru sorumluluğu talep eden Üye Devlete (bu durumda Almanya'ya) geçer. Kilise sığınması, bu sürenin kilise içinde geçirilmesini sağlayarak, Almanya'nın sığınma başvurusunu kendi ulusal prosedürleri kapsamında incelemesini sağlamayı hedefler.

Ancak, bu strateji belirli riskler ve sınırlamalar içerir. Özellikle sığınmacının "kaçak" (flüchtig) olarak kabul edilmesi halinde transfer süresi 18 aya kadar uzayabilir (Dublin III Tüzüğü Madde 29(2) c bendi). Alman makamları, kilise sığınmasındaki bir kişiyi bu kapsamda değerlendirebilir ve bu da kilise sığınması stratejisinin süresini uzatır.

Almanya'daki Prosedür ve BAMF ile İlişkiler

Almanya'da kilise sığınması prosedürü, 2015 yılından bu yana Federal Göç ve Mülteciler Dairesi (BAMF) ile kiliseler arasında imzalanan "İşbirliği Anlaşması" (Kooperationsvereinbarung) çerçevesinde standardize edilmiştir. Bu anlaşma, kilise sığınmasının "şeffaf" ve "tanımlanmış" bir süreç içinde yürütülmesini amaçlar.

Prosedür Adımları:

1. Kilise İle İletişim: Dublin transfer kararı alan bir sığınmacı, kilise cemaatleri veya kilise sığınması inisiyatifleriyle iletişime geçer.
2. Vaka İncelemesi: Kilise, sığınmacının durumunu, özellikle transfer edileceği ülkedeki riskleri (örneğin, Dublin III Tüzüğü'nün Madde 3(2) "sistematik eksiklikler" veya "ciddi tehlike" argümanları) ve kişisel savunmasızlık durumunu (sağlık sorunları, işkence mağduriyeti vb.) titizlikle inceler.
3. Kilise Sığınması Kararı: Kilise cemaati, sığınmacıya kilise sığınağı sağlamaya karar verirse, sığınmacı kilise mülküne yerleşir.
4. BAMF'e Bildirim: Kilise, BAMF'e sığınmacının kilise sığınması altında olduğunu ve Dublin transferinin askıya alındığını bildiren bir dilekçe gönderir. Bu dilekçe, sığınmacının durumu hakkında detaylı bilgiler ve neden Almanya'da sığınma başvurusunun incelenmesi gerektiğine dair gerekçeleri içerir.
5. BAMF'in Değerlendirmesi: BAMF, kilisenin sunduğu bilgileri değerlendirir. Özellikle şu hususlara odaklanır:
   • Dublin III Tüzüğü Madde 3(2) (Sistematik Eksiklikler): Sığınmacının gönderileceği Üye Devlette temel haklarının veya sığınma prosedürünün sistematik ve ciddi eksiklikler taşıdığına dair güçlü kanıtlar var mı? Avrupa Adalet Divanı (AAD) kararları (örneğin, C.K., S.M. ve A.S. (C-578/16 PPU) veya N.S. ve M.E. (C-411/10 ve C-493/10)) bu konuda temel teşkil eder. Bu kararlar, Dublin transferlerinin, transfer edilecek Üye Devlette sığınmacılar için insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele riski taşıdığı durumlarda engellenebileceğini belirtir.
   • Madde 17 (Egemenlik Maddesi): Kilisenin sunduğu bilgiler, BAMF'i Madde 17 uyarınca sığınma başvurusunu kendi incelemesi için yeterli mi? Bu genellikle özellikle savunmasız kişilerin (örneğin, ağır travma mağdurları, ciddi sağlık sorunları olanlar, reşit olmayanlar) durumlarında veya gönderilecek ülkede özel bir tehlike bulunduğunda gündeme gelir.
   • Transfer Süresi: Kilise sığınmasının, Dublin transferi için belirlenen yasal süreleri (6 veya 18 ay) aşmak amacıyla kullanıldığı bilinir. BAMF, bu sürenin aşılıp aşılmadığını ve dolayısıyla sorumluluğun Almanya'ya geçip geçmediğini değerlendirir.
6. BAMF'in Kararı: BAMF, sunduğu bilgileri yeterli bulursa veya transfer süresi dolarsa, Dublin transfer kararını iptal edebilir ve sığınma başvurusunu Almanya'da incelemeye başlayabilir. Aksi takdirde, transfer kararı yürürlükte kalır ve sığınmacı kilise sığınağını terk ettiğinde transfer riski devam eder.

"Nitelikli Kilise Sığınması" (Qualifiziertes Kirchenasyl)

2015 Anlaşması ile ortaya çıkan "nitelikli kilise sığınması" kavramı, kiliselerin belirli koşullar altında BAMF'e bildirimde bulunmasını ve durumun yeniden incelenmesini talep etmesini sağlar. Bir vaka, nitelikli kabul edilirse, BAMF genellikle transfer süresini dondurur ve kilisenin sunduğu argümanları dikkate alarak Madde 17 uyarınca yeniden bir inceleme yapar. Bu, kilise sığınmasının daha resmi ve şeffaf bir çerçeveye oturtulmasını sağlamıştır.

Ancak, BAMF her zaman kiliselerin argümanlarını kabul etmez. Özellikle Dublin III Tüzüğü'nün "kaçak" tanımının (Madde 29(2) c bendi) yorumlanması konusunda tartışmalar devam etmektedir. BAMF, kilise sığınmasındaki bir kişiyi "kaçak" olarak değerlendirirse, transfer süresi 18 aya uzar ve bu da kilise sığınması stratejisinin amacını zorlaştırır. Federal İdare Mahkemesi (Bundesverwaltungsgericht) bu konuda henüz kesin bir karar vermemiştir, ancak alt mahkemelerde farklı kararlar bulunmaktadır.

Yargı Kararları ve Avrupa Adalet Divanı'nın Rolü

Kilise sığınması bağlamında Dublin III Tüzüğü'nün yorumlanmasında Avrupa Adalet Divanı (AAD) kararları kilit rol oynamıştır.

• N.S. ve M.E. Kararı (C-411/10 ve C-493/10): AAD, bu kararında, bir Üye Devletin, sığınmacının transfer edileceği Üye Devlette insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele riskine maruz kalacağına dair "ciddi bir şüphe" bulunması durumunda transferi durdurması gerektiğini belirtmiştir. Bu, Dublin III Tüzüğü Madde 3(2)'nin temel insan hakları ihlallerine karşı bir koruma mekanizması olarak yorumlanmasının temelini oluşturur.
• C.K., S.M. ve A.S. Kararı (C-578/16 PPU): Bu kararda AAD, sığınmacıların transfer edileceği Üye Devlette, yaşam ve sağlık durumları (örneğin, ağır travma sonrası stres bozukluğu) nedeniyle temel hakları için "ciddi bir risk" olması durumunda transferin yasaklanabileceğini yinelemiştir. Bu karar, özellikle savunmasız kişilerin kilise sığınmasında sıkça ileri sürdüğü argümanlara hukuki dayanak sağlar.

Bu kararlar, kiliselerin Dublin transferini engellemek için sunduğu argümanların hukuki ağırlığını artırmıştır. Kilise sığınmasında olan kişiler için, transfer edilecek ülkedeki sığınma sisteminin durumu, barınma koşulları, sağlık hizmetlerine erişim ve güvenlik durumları gibi faktörler, bu kararlar ışığında detaylı bir şekilde incelenir.

2026'da AMMR'ye Geçişin Potansiyel Etkileri

Avrupa Birliği'nin Yeni Göç ve İltica Paktı kapsamında 2026 yılında yürürlüğe girmesi beklenen Avrupa İltica ve Göç Yönetmeliği (AMMR - Asylum and Migration Management Regulation), Dublin sisteminin yerini alacaktır. AMMR, sığınma prosedürlerini hızlandırmayı ve sorumluluğun belirlenmesini daha etkin hale getirmeyi amaçlamaktadır.

AMMR'nin potansiyel etkileri kilise sığınması üzerinde henüz tam olarak anlaşılamamıştır, ancak bazı öngörüler şunlardır:

• Hızlandırılmış Prosedürler: AMMR, sınır prosedürleri ve hızlandırılmış sığınma prosedürleri öngörmektedir. Bu, Dublin transfer sürelerini kısaltabilir ve kilise sığınmasının "süre aşımı" stratejisini daha zorlu hale getirebilir.
• Daha Katı Transfer Kuralları: AMMR'nin, sığınmacıların başka bir Üye Devlete transferini daha kararlı bir şekilde uygulamasını sağlayacak mekanizmalar içermesi beklenmektedir. Bu, kilise sığınmasının etkinliğini azaltabilir.
• "Güvenli Üçüncü Ülke" Kavramının Genişlemesi: AMMR, "güvenli üçüncü ülke" kavramının kullanımını artırabilir. Bu, sığınmacıların transfer edilebileceği ülke sayısını artırarak, kilise sığınmasının temel argümanlarından biri olan "güvensiz transfer ülkesi" argümanını zayıflatabilir.
• Madde 3(2) ve Madde 17'nin Korunması: AMMR'de de insan hakları ihlali riskine karşı koruma sağlayan maddelerin ve Üye Devletlerin egemenlik maddesi kapsamında kendi sorumluluğunu üstlenme yetkisinin korunması beklenmektedir. Bu, kilise sığınması için önemli bir yasal dayanak olmaya devam edecektir, ancak uygulanma eşiği daha yüksek olabilir.

Genel olarak, AMMR'nin yürürlüğe girmesiyle birlikte kilise sığınmasının mevcut formu ve etkinliği üzerinde bir baskı oluşması muhtemeldir. Kiliselerin ve destekleyici organizasyonların, yeni yasal çerçeveye uyum sağlamak ve insani yardımlarını sürdürmek için stratejilerini gözden geçirmeleri gerekebilir.

Kilise Sığınmasında Yaşayan Kişilerin Durumu

Kilise sığınmasında yaşayan sığınmacılar, genellikle yasal belirsizlik içinde bir dönem geçirirler. Bu süreçte:

• İkamet Durumu: Kilise mülkü içinde yasa dışı olarak kabul edilmezler, ancak yasal bir oturum iznine sahip değillerdir.
• Sosyal Haklar: Devlet tarafından sağlanan sosyal yardımlara erişimleri kısıtlı olabilir, ancak kilise cemaatleri genellikle barınma, gıda, giyim ve tıbbi ihtiyaçlar konusunda destek sağlar.
• Hareket Özgürlüğü: Kilise sığınağının terk edilmesi, Dublin transferinin derhal uygulanması riskini taşır. Bu nedenle, hareket özgürlükleri kısıtlıdır.
• Psikolojik Etki: Belirsizlik, korku ve kısıtlı yaşam koşulları nedeniyle sığınmacılar üzerinde önemli psikolojik baskı oluşabilir.

Sık Sorulan Sorular

Kilise sığınması yasal bir hak mıdır?

Hayır, kilise sığınması Almanya'da yasal olarak tanımlanmış bir hak değildir. Daha ziyade, kiliselerin insani bir eylemi ve özerklikleri temelinde ortaya çıkan bir uygulamadır. Devlet ile kiliseler arasındaki gayri resmi anlaşmalar ve işbirliği çerçevesinde yürütülür.

Dublin III transferi için yasal süreler nelerdir?

Dublin III Tüzüğü Madde 29'a göre, bir sığınmacının transferi kabul eden Üye Devletten gelen bir yanıtın veya itirazın olmaması durumunda 6 ay içinde gerçekleştirilmelidir. Eğer sığınmacı kaçarsa ("flüchtig"), bu süre 18 aya kadar uzayabilir. Gözaltına alınması durumunda ise 3 aydır.

Kilise sığınması Dublin transferini nasıl engelleyebilir?

Kilise sığınması, sığınmacının transfer süresi boyunca kilise içinde kalmasını sağlayarak, Dublin III Tüzüğü Madde 29'daki transfer süresinin dolmasını beklemeyi amaçlar. Süre dolduğunda, sığınma başvurusunu inceleme sorumluluğu Almanya'ya geçer. Ayrıca, kilise, sığınmacının transfer edileceği ülkede insan hakları ihlali riski taşıdığına dair kanıtlar sunarak BAMF'i Madde 17 (egemenlik maddesi) uyarınca sığınma başvurusunu Almanya'da incelemeye ikna etmeye çalışır.

BAMF her zaman kilise sığınağı vakalarını kabul eder mi?

Hayır, BAMF her kilise sığınağı vakasını kabul etmez. Kiliselerin sunduğu bilgileri değerlendirir ve özellikle transfer edilecek ülkede ciddi insan hakları ihlalleri riski veya sığınmacının özel savunmasızlığı gibi güçlü gerekçeler olmadığı takdirde Dublin transfer kararını iptal etmeyebilir. BAMF, kilise sığınağındaki kişiyi "kaçak" olarak değerlendirirse, transfer süresi 18 aya uzar.

Kilise sığınmasında yaşayan kişilerin sağlık hizmetlerine erişimi nasıldır?

Kilise sığınmasında yaşayan kişiler genellikle devletin genel sağlık hizmetlerine doğrudan erişimde sorunlar yaşayabilir. Ancak kilise cemaatleri ve destekleyici kuruluşlar, genellikle bağışlar ve gönüllülük esasıyla tıbbi yardım ve ilaç tedariki konusunda destek sağlamaya çalışır.

AMMR'ye geçiş, kilise sığınmasını nasıl etkileyecek?

2026'da yürürlüğe girmesi beklenen AMMR, Dublin sistemini daha hızlı ve etkin hale getirmeyi amaçlamaktadır. Bu, kilise sığınmasının "süre aşımı" stratejisini daha zorlu hale getirebilir ve genel olarak kilise sığınmasının etkinliğini azaltabilir. Ancak insan hakları koruma maddelerinin ve egemenlik maddesinin korunması beklenmektedir, bu da kilise sığınması için önemli bir dayanak olmaya devam edecektir.

Not: Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Özel durumlar için daima yetkili bir hukuk uzmanına danışmanız önerilir.